تبلیغات
ریاضی - تاریخ علم
پنجشنبه 10 تیر 1389

تاریخ علم

   نوشته شده توسط: فاطمه اصفهانی    

تاریخ علم به آدمى یارى مى رساند تا «دانش» را از «شبه دانش» و «درست» را از «نادرست» تشخیص دهد و در بند خرافه و موهومات گرفتار نشود. در میان تاریخ علم، تاریخ ریاضیات و سرگذشت آن در بین اقوام مختلف ، مهجور واقع شده و به رغم اهمیت زیاد، از آن غافل مانده اند. در نظر داریم در این فضاى اندك و در حد وسعمان برخى از حقایق تاریخى( به خصوص در مورد رشته ریاضیات) را برایتان روشن و اهمیت زیاد ریاضى و تاریخ آن را در زندگى روزمره بیان كنیم.
براى بسیارى از افراد پرسش هایى پیش مى آید كه پاسخى براى آن ندارند: چه شده است كه محیط دایره یا زاویه را با درجه و دقیقه و ثانیه و بخش هاى شصت شصتى اندازه مى گیرند؟ چرا ریاضیات با كمیت هاى ثابت ادامه نیافت و به ریاضیات با كمیت هاى متغیر روى آوردند؟ مفهوم تغییر مبناها در عدد نویسى و عدد شمارى از كجا و به چه مناسبت آغاز شد؟ یا چرا در سراسر جهان عدد نویسى در مبناى ۱۰ را پذیرفته اند، با اینكه براى نمونه عدد نویسى در مبناى ۱۲ مى تواند به ساده تر شدن محاسبه ها كمك كند؟ ریاضیات از چه بحران هایى گذشته و چگونه راه خود را به جلو گشوده است؟ چرا جبر جانشین حساب شد، چه ضرورت هایى موجب پیدایش چندجمله اى هاى جبرى و معادله شد؟ و… براى یافتن پاسخ هاى این سئوالات و هزاران سئوال مشابه دیگر در كلیه رشته ها، تلاش مى كنیم راه را نشان دهیم، پیمودن آن با شماست…

• پیدایش مثلثات
از نامگذارى «مثلثات» مى توان حدس زد كه این شاخه از ریاضیات دست كم در آغاز پیدایش خود به نحوى با «مثلث» و مسئله هاى مربوط به مثلث بستگى داشته است. در واقع پیدایش و پیشرفت مثلثات را باید نتیجه اى از تلاش هاى ریاضیدانان براى رفع دشوارى هاى مربوط به محاسبه هایى دانست كه در هندسه روبه روى دانشمندان بوده است. در ضمن دشوارى هاى هندسى، خود ناشى از مسئله هایى بوده است كه در اخترشناسى با آن روبه رو مى شده اند و بیشتر جنبه محاسبه اى داشته اند. در اخترشناسى اغلب به مسئله هایى بر مى خوریم كه براى حل آنها به مثلثات و دستورهاى آن نیازمندیم. ساده ترین این مسئله ها، پیدا كردن یك كمان دایره (بر حسب درجه) است، وقتى كه شعاع دایره و طول وتر این كمان معلوم باشد یا برعكس، پیدا كردن طول وترى كه طول شعاع دایره و اندازه كمان معلوم باشد. مى دانید سینوس یك كمان از لحاظ قدر مطلق برابر با نصف طول وتر دو برابر آن كمان است. همین تعریف ساده اساس رابطه بین كمان ها و وترها را در دایره تشكیل مى دهد و مثلثات هم از همین جا شروع شد. كهن ترین جدولى كه به ما رسیده است و در آن طول وترهاى برخى كمان ها داده شده است متعلق به هیپارك، اخترشناس سده دوم میلادى است و شاید بتوان تنظیم این جدول را نخستین گام در راه پیدایش مثلثات دانست. منه لائوس ریاضیدان و بطلمیوس اخترشناس (هر دو در سده دوم میلادى) نیز در این زمینه نوشته هایى از خود باقى گذاشته اند. ولى همه كارهاى ریاضیدانان و اخترشناسان یونانى در درون هندسه انجام گرفت و هرگز به مفهوم هاى اصلى مثلثات نرسیدند. نخستین گام اصلى به وسیله آریابهاتا، ریاضیدان هندى سده پنجم میلادى برداشته شد كه در واقع تعریفى براى نیم وتر یك كمان _یعنى همان سینوس- داد. از این به بعد به تقریب همه كارهاى مربوط به شكل گیرى مثلثات (چه در روى صفحه و چه در روى كره) به وسیله دانشمندان ایرانى انجام گرفت. خوارزمى نخستین جدول هاى سینوسى را تنظیم كرد و پس از او همه ریاضیدانان ایرانى گام هایى در جهت تكمیل این جدول ها و گسترش مفهوم هاى مثلثاتى برداشتند. مروزى جدول سینوس ها را تقریبا ۳۰ درجه به ۳۰ درجه تنظیم كرد و براى نخستین بار به دلیل نیازهاى اخترشناسى مفهوم تانژانت را تعریف كرد. جدى ترین تلاش ها به وسیله ابوریحان بیرونى و ابوالوفاى بوزجانى انجام گرفت كه توانستند پیچیده ترین دستورهاى مثلثاتى را پیدا كنند و جدول هاى سینوسى و تانژانتى را با دقت بیشترى تنظیم كنند. ابوالوفا با روش جالبى به یارى نابرابرى ها توانست مقدار سینوس كمان ۳۰ دقیقه را پیدا كند و سرانجام خواجه نصیرالدین طوسى با جمع بندى كارهاى دانشمندان ایرانى پیش از خود نخستین كتاب مستقل مثلثات را نوشت. بعد از طوسى، جمشید كاشانى ریاضیدان ایرانى زمان تیموریان با استفاده از روش زیبایى كه براى حل معادله درجه سوم پیدا كرده بود، توانست راهى براى محاسبه سینوس كمان یك درجه با هر دقت دلخواه پیدا كند. پیشرفت بعدى دانش مثلثات از سده پانزدهم میلادى و در اروپاى غربى انجام گرفت. یك نمونه از مواردى كه ایرانى بودن این دانش را تا حدودى نشان مى دهد از این قرار است: ریاضیدانان ایرانى از واژه «جیب» (واژه عربى به معنى «گریبان») براى سینوس و از واژه «جیب تمام» براى كسینوس استفاده مى كردند. وقتى نوشته هاى ریاضیدانان ایرانى به ویژه خوارزمى به زبان لاتین و زبان هاى اروپایى ترجمه شد، معناى واژه «جیب» را در زبان خود به جاى آن گذاشتند: سینوس. این واژه در زبان فرانسوى همان معناى جیب عربى را دارد. نخستین ترجمه از نوشته هاى ریاضیدانان ایرانى كه در آن صحبت از نسبت هاى مثلثاتى شده است، ترجمه اى بود كه در سده دوازدهم میلادى به وسیله «گرادوس كره مونه سیس» ایتالیایى از عربى به لاتینى انجام گرفت و در آن واژه سینوس را به كار برد. اما درباره ریشه واژه «جیب» دو دیدگاه وجود دارد: «جیا» در زبان سانسكریت به معناى وتر و گاهى «نیم وتر» است. نخستین كتابى كه به وسیله فزازى (یك ریاضیدان ایرانى) به دستور منصور خلیفه عباسى به زبان عربى ترجمه شد، كتابى از نوشته هاى دانشمندان هندى درباره اخترشناسى بود. مترجم براى حرمت گذاشتن به نویسندگان كتاب، «جیا» را تغییر نمى دهد و تنها براى اینكه در عربى بى معنا نباشد، آن را به صورت «جیب» در مى آورد. دیدگاه دوم كه منطقى تر به نظر مى آید این است كه در ترجمه از واژه فارسى «جیپ»- بر وزن سیب- استفاده شد كه به معنى «تكه چوب عمود» یا «دیرك» است. نسخه نویسان بعدى كه فارسى را فراموش كرده بودند و معناى «جیپ» را نمى دانستند، آن را «جیب» خواندند كه در عربى معنایى داشته باشد


http://speakonkhal.strikingly.com/
دوشنبه 3 تیر 1398 01:55 ق.ظ

Very good data. Regards.
buying brand cialis online cialis 5 mg price cialis per pill we like it cialis soft gel prices for cialis 50mg we use it cialis online store viagra or cialis online cialis viagra vs cialis vs levitra costo in farmacia cialis
http://penbetua.strikingly.com/
یکشنبه 2 تیر 1398 10:04 ق.ظ

Thanks, Lots of tips!

cialis with 2 days delivery online prescriptions cialis cialis 20 mg cost cialis tadalafil online cialis preise schweiz cialis kamagra levitra side effects of cialis buying cialis in colombia dose size of cialis can i take cialis and ecstasy
http://subtimas.strikingly.com/
شنبه 1 تیر 1398 07:27 ب.ظ

Truly tons of terrific facts!
buy cialis online cheapest buy cialis online cheapest how much does a cialis cost rezeptfrei cialis apotheke canadian cialis acquisto online cialis cialis farmacias guadalajara look here cialis order on line viagra cialis levitra cialis pas cher paris
http://desktersia.strikingly.com/
شنبه 1 تیر 1398 02:30 ق.ظ

Nicely put. Many thanks.
cialis tablets australia buy cialis online pastillas cialis y alcoho cialis en 24 hora cialis billig enter site natural cialis price cialis wal mart pharmacy cialis sicuro in linea cialis qualitat low dose cialis blood pressure
http://bahriane.strikingly.com/
جمعه 31 خرداد 1398 10:13 ق.ظ

You actually suggested it terrifically.
cialis 20mg prix en pharmacie cialis dosage recommendations cialis alternative cialis mit grapefruitsaft cialis 100mg suppliers generic cialis tadalafil only now cialis for sale in us callus when will generic cialis be available estudios de cialis genricos
http://mentdeci.strikingly.com/
پنجشنبه 30 خرداد 1398 05:44 ب.ظ

Cheers! I enjoy it.
tadalafil 5mg buy generic cialis generic cialis levitra cialis dose 30mg cialis prezzo in linea basso ou trouver cialis sur le net click now buy cialis brand cialis therapie cialis diario compra acquisto online cialis
Cialis prices
چهارشنبه 29 خرداد 1398 11:24 ب.ظ

Nicely put, Cheers.
cialis side effects tadalafil tablets cialis generique buy generic cialis cheap cialis cialis preise schweiz cialis super kamagra order cialis from india cialis cuantos mg hay cialis without a doctor's prescription
Online cialis
چهارشنبه 29 خرداد 1398 06:52 ق.ظ

Wow a good deal of helpful material.
dose size of cialis recommended site cialis kanada cialis pas cher paris brand cialis generic cialis cuantos mg hay cialis prezzo di mercato cialis generisches kanada try it no rx cialis cialis online deutschland viagra cialis levitra
coupon for cialis prescription
دوشنبه 27 خرداد 1398 02:21 ق.ظ

Useful advice. Thanks a lot!
rx cialis para comprar cialis generisches kanada cialis manufacturer coupon import cialis cialis tadalafil online cialis generique cialis online deutschland side effects for cialis safe dosage for cialis we like it safe cheap cialis
http://lomeca.strikingly.com/
شنبه 25 خرداد 1398 08:45 ق.ظ

Cheers, I value this.
cialis generique cialis authentique suisse generic cialis soft gels generic cialis soft gels click here take cialis cialis para que sirve viagra or cialis cialis in sconto cialis rezeptfrei sterreich how does cialis work
http://perepo.strikingly.com/
جمعه 24 خرداد 1398 04:02 ق.ظ

Effectively expressed really! .
cialis mit grapefruitsaft canadian discount cialis buy cialis online nz cialis generique cialis generique 5 mg click here to buy cialis generic cialis at the pharmacy cialis reviews cialis canada cialis generic
http://scaneger.strikingly.com/
پنجشنبه 23 خرداد 1398 02:04 ب.ظ

Valuable information. Thank you!
cialis coupon cialis with 2 days delivery we recommend cialis info cialis for sale in europa cialis sale online where cheapest cialis cialis name brand cheap order generic cialis online generico cialis mexico how much does a cialis cost
Cialis prices
پنجشنبه 23 خرداد 1398 12:25 ق.ظ

Tips effectively applied..
cialis baratos compran uk safe dosage for cialis cialis therapie free cialis generic cialis review uk cialis professional yohimbe india cialis 100mg cost viagra or cialis cialis 50 mg soft tab cialis lilly tadalafi
http://cialisvie.com/
سه شنبه 21 خرداد 1398 03:28 ق.ظ

Amazing quite a lot of fantastic information!
buying cialis on internet cialis savings card generic low dose cialis miglior cialis generico sublingual cialis online cialis 5mg cialis diario compra acheter cialis meilleur pri cialis generique cialis for bph
http://cialisvie.com/
یکشنبه 19 خرداد 1398 10:03 ب.ظ

Really lots of useful advice!
cialis daily reviews viagra vs cialis cialis online deutschland we choice cialis pfizer india sialis cialis 5 mg free generic cialis only best offers cialis use cialis uk next day cialis for sale in europa
cialisvie.com
شنبه 18 خرداد 1398 04:22 ب.ظ

Thanks a lot, Excellent stuff!
buy cialis uk no prescription opinioni cialis generico cialis online nederland buying cialis on internet buy cialis prezzo cialis a buon mercato where do you buy cialis viagra vs cialis cialis generico lilly precios cialis peru
top male enhancement products
چهارشنبه 4 اردیبهشت 1398 07:19 ب.ظ
topical erectile dysfunction http://viagralim.us topical erectile dysfunction !
Hey I know this is off topic but I was wondering if you knew of any widgets I could add to my blog that automatically tweet my newest twitter updates. I've been looking for a plug-in like this for quite some time and was hoping maybe you would have some experience with something like this. Please let me know if you run into anything. I truly enjoy reading your blog and I look forward to your new updates.
https://www.wiegersmadrachten.nl/author/rennie/
دوشنبه 2 اردیبهشت 1398 08:35 ق.ظ
ブランドバッグコピー,ブランドコピーは本物と同じ素材を採用しています,ご安心に購入して ...
https://www.tutelleauquotidien.fr/Actualites/
دوشنبه 2 اردیبهشت 1398 08:35 ق.ظ
ブランドコピー,ブランド 財布,スーパーコピーブランド,ブランド 激安,ブランド 財布,ブランド 時計,ブランドコピー 代引き
http://tinhuybacgiang.org.vn/node/1324
چهارشنبه 28 فروردین 1398 08:59 ب.ظ
2017年大人気エルメスバッグコピー,エルメスコピー財布,
buy cialis no rx
جمعه 16 آذر 1397 03:14 ب.ظ

You suggested this fantastically!
cialis uk venta de cialis canada callus walgreens price for cialis cialis sicuro in linea cialis for bph order a sample of cialis warnings for cialis cialis rezeptfrei sterreich are there generic cialis
Generic cialis
پنجشنبه 15 آذر 1397 08:06 ب.ظ

Good tips. Thanks a lot!
40 mg cialis what if i take we choice cialis pfizer india sublingual cialis online cialis taglich cialis 10 doctissimo click now cialis from canada generic cialis soft gels cialis soft tabs for sale where to buy cialis in ontario pastillas cialis y alcoho
Online cialis
پنجشنبه 15 آذر 1397 12:29 ق.ظ

You actually expressed it very well.
cialis generico postepay generic cialis levitra buy cialis cheap 10 mg cialis herbs cuanto cuesta cialis yaho cialis tadalafil online cialis venta a domicilio cialis tadalafil online sublingual cialis online only here cialis pills
buy cialis online cheap
چهارشنبه 14 آذر 1397 08:58 ق.ظ

Seriously plenty of wonderful data.
cialis 20 mg cost where do you buy cialis acquisto online cialis tadalafilo cialis rezeptfrei online cialis low cost cialis 20mg acquistare cialis internet brand cialis nl 5 mg cialis pharmacie en ligne
Generic cialis
سه شنبه 13 آذر 1397 09:27 ب.ظ

Very good material. Thanks a lot!
cialis preise schweiz only best offers cialis use usa cialis online cialis 5 mg para diabeticos calis cialis without a doctor's prescription cialis without a doctor's prescription we like it cialis price tadalafil generic cialis tablets australia
Buy generic cialis
سه شنبه 13 آذر 1397 10:33 ق.ظ

Cheers, Lots of stuff!

generic cialis 20mg tablets does cialis cause gout cialis generisches kanada cialis generisches kanada cialis for sale cialis 30 day trial coupon prix cialis once a da buy cialis sample pack cialis free trial cialis 30 day trial coupon
buy cialis
دوشنبه 12 آذر 1397 10:41 ب.ظ

Awesome forum posts. With thanks!
only here cialis pills can i take cialis and ecstasy cialis 20mg prix en pharmacie buy cialis online price cialis wal mart pharmacy cialis generisches kanada cialis 10mg prix pharmaci cialis generisches kanada comprar cialis navarr cialis lilly tadalafi
Buy generic cialis
دوشنبه 12 آذر 1397 10:05 ق.ظ

Great information, Thanks a lot.
cialis generico postepay cialis online achat cialis en suisse when can i take another cialis fast cialis online buying cialis in colombia non 5 mg cialis generici cialis price in bangalore cialis lowest price achat cialis en suisse
buy cialis medication
یکشنبه 11 آذر 1397 10:11 ب.ظ

Superb stuff, Thanks a lot.
cialis alternative generic cialis review uk comprar cialis 10 espa241a cialis daily achat cialis en itali cialis generico in farmacia cialis sale online cialis pills boards enter site 20 mg cialis cost compare prices cialis uk
Cialis pills
یکشنبه 11 آذر 1397 09:28 ق.ظ

Regards. I value this.
cialis alternative buy cialis uk no prescription cialis pills we use it 50 mg cialis dose price cialis per pill generic cialis levitra generic for cialis we recommend cialis best buy buy cheap cialis in uk cialis pas cher paris
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر
نمایش نظرات 1 تا 30